उमरा गावच्या उगम संस्थेचे बहुविध कार्य


-heading‘उगम’ ग्रामीण विकास संस्था ही उमरा (तालुका कळमनुरी, जिल्हा हिंगोली) येथील आहे. ती संस्था शाश्वत ग्रामीण विकासासाठी कार्यरत आहे. ग्रामीण व दुर्गम भागातील कुटुंबांना उपजीविका निर्मिती व प्रोत्साहन यांतून त्यांचा शाश्वत विकास करून आर्थिक व सामाजिक विकासाच्या मुख्य प्रवाहामध्ये आणणे हे संस्थेचे मुख्य कार्य आहे. संस्थेची स्थापना 15 जानेवारी 1996 रोजी झाली. संस्था सेंद्रीय शेती, पाणलोट क्षेत्र विकास, महिला सक्षमीकरण, पतपुरवठा, क्षमताबांधणी, कौटुंबिक हिंसाचार, आरोग्य, पर्यावरण शिक्षण, उपजीविका प्रोत्साहन, नैसर्गिक साधनसंपत्ती व्यवस्थापन अशा विविध विषयांमध्ये कार्य करते.

कयाधू

Think Maharashtra 28/05/2019

हिंगोली जिल्ह्यात कयाधू, पैनगंगा व पूर्णा ह्या तीन नद्या आहेत. पैनगंगा व पूर्णा नद्या जिल्ह्याच्या सीमेवरून वाहतात. कयाधू नदी हिंगोली जिल्ह्याच्या मध्यातून वाहते. त्या नदीचा उगम वाशीम जिल्ह्यातील अगरवाडी येथून झाला आहे, तर संगम पैनगंगा नदीसोबत हदगाव तालुक्यातील (नांदेड) चिंचोर्डी येथे आहे. कयाधू नदीची एकूण लांबी उगम ते संगम नव्याण्णव किलोमीटर आहे. कयाधू नदीचे मूळ नाव कायाधू असे होते. कयाधू ही हिरण्यकश्यपू यांची पत्नी तर भक्त प्रल्हाद याची आई होती. एका देवाची वक्र नजर तिच्यावर पडल्याने तिने त्या नदीमध्ये काया (शरीर) धुतली. म्हणून त्या नदीला कायाधू असे म्हटले जाते. कायाधूचा अपभ्रंश कयाधू. कयाधू नदी सेनगाव, नर्सी, हिंगोली, कंजारा, सालेगाव, सापळी मार्गे वाहते. लोक अस्थी विसर्जनासाठी नर्सी नामदेव येथे दूरून येतात. कारण, तेथे अस्थीचे पाणी काही वेळातच होते असा समज आहे.

हिंगोली

Think Maharashtra 28/05/2019

हिंगोली हा महाराष्ट्राच्या मराठवाड्यातील जिल्हा आहे. परभणी ह्या जिल्ह्यातून विभागून १ मे १९९९ रोजी हिंगोली हा स्वतंत्र जिल्हा तयार झाला आहे. हिंगोली हा त्यापूर्वी तालुका होता. हिंगोली जिल्ह्यामध्ये संत नामदेव महाराज यांचा जन्म नर्सी (नामदेव) येथे झाला. तसेच, महाराष्ट्रातील बारा ज्योतिर्लिंगातील आठवे ज्योतिर्लिंग औंढा नागनाथ त्या जिल्ह्यात आहे. हिंगोलीमध्ये मुख्य व्यवसाय शेती आहे. हिंगोली जिल्ह्याच्या बाजूस नांदेड, परभणी, यवतमाळ व वाशीम या जिल्ह्यांच्या सीमा आहेत. हिंगोली हा महाराष्ट्राच्या मराठवाडा विभागातील शेवटचा जिल्हा आहे.

कयाधू नदीकाठावर निसर्ग बहरला


-headingहिंगोली जिल्ह्यातील कयाधू नदीच्या काठावरील तीनशेसतरा हेक्टर जमीन कुरणक्षेत्र म्हणून संरक्षित केली गेली आहे. ते जवळ जवळ बारा गावे व त्यांतील लोक यांच्या प्रयत्नातून साध्य झाले आहे. त्यापाठीमागे आहे ‘उगम’ संस्था आणि तिचे अध्यक्ष जयाजी पाईकराव. ‘उगम ग्रामीण विकास संस्थे’ने कुरणक्षेत्र संवर्धन कार्यक्रमासाठी पुढाकार घेतला. समगा, दुर्गधामणी, वसई, टाकळी, खेड, हिंगणी, पूर, कंजारा, नांदापूर, हरवाडी, सोडेगाव, सावंगी, टाकळगव्हाण या गावांमधील लोकांनी मोहिमेत सहभाग घेतला. तेथे चराईबंदी व कुऱ्हाडबंदी आहे आणि ती लोकांच्या पाठिंब्यातून यशस्वी झालेली आहे.

डॉ. प्रेमेन्द्र बोथरा - जंगल वसवणारा अवलिया


_Premen_Bothara_1.jpgकाही माणसे छंद म्हणून झाडे लावतात. काही बागा फुलवतात. हिंगोलीचे डॉ. प्रेमेन्द्र बोथरा यांनी जंगल वसवले आहे! डॉक्टर म्हणाले, ‘‘आमच्या गावात एक डोंगर आहे. तो उघडाबोडका काही वर्षांपूर्वीपर्यंत होता. आम्ही त्यावर झाडे लावून तेथे जंगल निर्माण केले.’’ तो डोंगर चौऱ्याऐंशी एकर पसरलेला आहे! डॉक्टर कळमनुरी तालुक्यातील पोतरा गावचे. त्यांनी लातूरला डॉक्टरकीचे शिक्षण घेतले. ते 1991 साली गावी परतले. त्यांनी हिंगोलीमध्ये प्रॅक्टिस करण्याचे ठरवले. दहा वर्षें स्थिरस्थावर होण्यात गेली. डॉक्टर घरच्या शेतीकडेही लक्ष देत. डॉक्टर म्हणाले, “आमच्या गावच्या डोंगराजवळ महादेवाचे मंदिर आहे. त्या शेजारचा डोंगर रूक्ष वाळवंटासारखा होता. त्यावर एकही झाड नव्हते. माझ्या मनात त्या डोंगरावर देवराई निर्माण करावी अशी कल्पना येई. लोक देवाच्या धाकाने देवराईच्या वाटेला जात नाहीत. त्यामुळे तसे जंगल जर देवाच्या सान्निध्यात असेल, तर त्याचे रक्षण होऊ शकेल असा माझा विचार होता.

लाख


_Lakh_Gaon_1.jpgलाख हे गाव महाराष्ट्राच्या हिंगोली जिल्ह्यातील औंढा नागनाथ या तालुक्यात आहे. तो मराठवाड्यातील भाग. गाव हिंगोलीपासून अकरा किलोमीटरवर आहे. गावात राम मंदिर, हनुमान मंदिर, गणपती मंदिर, विठ्ठल मंदिर, दत्तात्रय मंदिर अशी मंदिरे आहेत. लाख गावाची लोकसंख्या दोन हजार तीनशेचौतीस आहे. गावात शेती हा मुख्य व्यवसाय आहे. त्याचप्रमाणे दुग्धोत्पादन, कुक्कुटपालन असे जोडव्यवसाय केले जातात. गावात येण्यासाठी एसटीची सुविधा आहे. एसटी हिंगोलीहून गावात येते. नावलगोहन आणि धामणी ही रेल्वेस्टेशने गावापासून जवळ आहेत. धामणी हे रेल्वेस्टेशन गावापासून तीन किलोमीटरवर आहे.