दिलीप म्हैसकर - मृत लाकडात संजीवनी!


कोकणाच्या संगमेश्वर तालुक्यातील तेरीये गावाची बुरंबीवाडीचे दिलीप म्हैसकर लुप्त होत चाललेली काष्ठ शिल्पकला गेली चार दशके जोपासत आहेत. दिलीप म्हैसकर यांनी स्वत:चे म्युझियम मृत झालेल्या झाडांपासून, त्यांच्या मुळांपासून कलाकृती तयार करून उभे केले आहे. त्यांनी पाहण्याची नजर असेल तर टाकाऊ वस्तूतही कला दिसू शकते हे सिद्ध केले आहे.

दिलीप म्हैसकर हे दादासाहेब सरफरे विद्यालयात वरिष्ठ लिपिक होते. त्यांना लाकडाचा एक छोटा तुकडा चाळीस वर्षांपूर्वी मिळाला. त्याचा आकार काहीसा गणपतीसारखा आहे असे त्यांच्या लक्षात आले. तेव्हा त्यांनी त्यावर काम सुरू केले. त्या लाकडाचा अनावश्यक भाग काढून टाकल्यावर त्यातून खरोखरीच देखणी गणेशमूर्ती साकार झाली. ते त्यांचे पहिले काष्ठशिल्प. पण तेव्हा त्यांच्या मनात त्यांच्या हातातील ते कसब कला म्हणून विकसित करावे असा विचार नसल्यामुळे ते गणेशशिल्प जतन करण्यासाठी काहीतरी केले पाहिजे याकडे त्यांनी लक्षच दिले नाही. त्यामुळे म्हैसकर यांनी त्या मूर्तीवर पुढील कोणतीही प्रक्रिया केली नाही. परिणामी, ते शिल्प काही काळाने वाळवी लागून नष्ट झाले.

चंद्रपूरचे अवलिया कलाकार मनोहर सप्रे श्रीकांत पेटकर 01/03/2017

विदर्भातील नांदोरा गावात जन्मलेले (४ जानेवारी १९३३) मनोहर सप्रे चंद्रपुरकर झालेले आहेत. ते नांदोरा, अकोला अशा ठिकाणी शिक्षण घेत घेत चंद्रपूरला येऊन पोचले, तेव्हा त्यांच्याजवळ दुहेरी एम.ए. (राज्यशास्त्र व तत्त्वज्ञान) अशा पदव्या होत्या. त्यांना चंद्रपुरातील एका महाविद्यालयात प्राध्यापकाची नोकरी लागली. चंद्रपुरातील वास्तव्य, तेथील दैनंदिन गरजा भागवूनही पैसा शिलकी राहायचा. ते म्हणाले, “आयुष्य सुरू होते, पण मजेत नव्हते. तशा जगण्यात ‘क्वालिटी’ वाटत नव्हती. एकाकी एकाकी असे वाटत राहायचे.”