श्रीक्षेत्र वरदपूर रंजना उन्हाळे 01/02/2017

वरदपूर हे कर्नाटकाच्या शिमोगा जिल्ह्यातील सागर तालुक्यातील गाव. ते ‘वरदहळ्ळी’ या कानडी नावानेही ओळखले जाते. त्या ठिकाणी श्रीधर स्वामी यांची समाधी व आश्रम आहे. सह्याद्री घाटाच्या उंच शिखरावरील निसर्गरम्य, वनश्रीने नटलेल्या त्या स्थानास महर्षी व्यास व अगस्ती यांनी ध्यानभूमी बनवली होती. अशी आख्यायिका आहे. व्यासांनी ध्यानधारणा केलेली गुंफा अजूनही त्या ठिकाणी दाखवली जाते. तेथून जवळच शरावती नदी आहे.

गायिका-नटी अमीरबाई कर्नाटकी


अमीरबाई कर्नाटकी यांचे चरित्र रहिमत तरीकेरी यांनी कन्नड भाषेत लिहिले. त्‍यांनी चरित्र-लेखनाच्या निमित्ताने केलेल्या संशोधनाचा आणि इतर चरित्रात्मक गोष्टींचा रंजक आढावा एका कन्नड लेखात घेतला होता. त्याचा हा अनुवाद.)

कर्नाटकच्या संस्कृतीच्या अध्ययनासाठी उत्तर कर्नाटकात हिंडत असताना, अमीरबाई कर्नाटकी यांचे नाव कानावर सतत पडतच होते. बिजापूरच्या अमिउद्दिन दर्ग्याला गेलो असता, त्या उरुसामध्ये येऊन गात असत अशी आठवण स्थानिकांकडून कळाली. बिळगीच्या डोंगरी दर्ग्यामध्ये असताना, त्या दर्ग्याच्या परमभक्त होत्या, बेलागीच्या मोहरम सणामध्ये कात्तालरात्रीच्या दिवशी अमीरबाई मुंबईहून येऊन गाणे म्हणत असत, अशी आठवण स्थानिक लोक सांगत असत. गदग, धारवाड, बागलकोट येथील हिदुस्थानी संगीतकारांबरोबर बोलत असताना ते अमीरबाई म्हणत असलेल्या गजल, मुजरा याबाबत गौरवोद्गार काढत. अमीरबाईंची नाट्यगीते कन्नड रंगभूमी वर काम करणारे अगदी आनंदाने स्मरत असत. तसेच सुफी संत, मोहरम, रंगभूमी, चित्रपट आणि संगीत इत्यादी क्षेत्रात संशोधन करत असता, कोणाला, अमीरबाई यांचे माहित नसायचे. अमीरबाई गेल्या शतकातल्या ४०-५० च्या दशकातल्या हिंदी चित्रपटामधल्या ख्यात अभिनेत्री आणि मधुर गायिका होत्या. त्याच्या गाण्याने त्या काळी तरुणाना वेड लावले होते. त्यांचे 'वैष्णव जन तो तेने कहिये' भजन गांधीजींना अतिशय आवडायचे. ह्या सगळ्या गोष्टीमुळे, त्यांच्या बद्दल कुतूहल जागृत होत गेले, तरी पण, विस्तृत माहिती कुठेच मिळत नव्हती.