तीच ती चित्रे...

Laxman Patwardhan 01/10/2010

लक्ष्मण पटवर्धन      माझे वय ८ वर्षे पूर्ण आहे. मी  १९४६ साली ‘इंटरमिजिएट् ड्रॉइंग’ व त्यापूर्वी एलिमेंटरी ड्रॉइंग परीक्षा उत्तीर्ण झालो होतो. या परीक्षांसाठी केलेल्या पूर्वतयारीचा फायदा स्थापत्यशास्त्रातील पदविका मिळण्यासाठी झाला. नोकरीमधील जून १९५५ ते सप्टेंबर १९९० या कालावधीत मला ड्रॉइंग कलेकडे कधीही लक्ष देण्याची आवश्यकता/निकड भासली नाही.

     मी निवृत्तीनंतर, १९९६ मध्ये मुलाकडे अमेरिकेत शिकागो येथे सहा महिने वास्तव्यास गेलो. तिथे  त्याच्या मित्राचा अडीच वर्षांचा मुलगा रोज दुपारी दोन तास आमच्याकडे येऊन आम्हा उभयतांबरोबर खेळत बसे. त्यावेळी मी त्याच्यासाठी चित्रे काढू लागलो व अशा रीतीने माझ्यातील सुप्‍त कलेचे पुनरुज्जीवन झाले!

शोध आडवाटांचा


‘डिस्कव्हरी महाराष्ट्र’मध्ये मिलिंद गुणाजी यांनी निर्देश केल्यामुळे लोहगड किल्ला प्रकाशझोतात आला, सध्या अनेक तरुण-तरुणी लोहगडाकडे आकर्षले जात आहेत. लोहगड बघण्यासाठी आठवड्याच्या गुरुवारी व रविवारी हमखास मोठ्या प्रमाणात गर्दी होत असते, कारण गुरुवार या दिवशी पुणे येथील कंपन्यांना सुट्टी असते तर रविवारी मुंबई येथील कंपन्यांना सुट्टी असते. लोहगडाच्या इतिहासाविषयी थोडेसे...

 

मळवली हे रेल्वेस्टेशन पुणे-मुंबई रेल्वेमार्गावर लोणावळ्याजवळ आहे. मळवली रेल्वे स्थानकापासून दक्षिणेला नऊ किलोमीटर अंतरावर लोहगड आहे. सुमारे दोन हजार फूट उंच, अति मजबूत, बुलंद आणि दुर्जेय असा हा किल्ला. गडाचे क्षेत्रफळ एकशेचौदा एकर असून गडावर एकवीस कुंड विहिरी आहेत. किल्ल्याजवळच भाजे आणि बेडसे ही अडीच हजार वर्षांपूर्वीची बौद्धकालीन लेणी आहेत. सातवाहन, चालुक्य, राष्ट्रकूट, यादव या राजवटी या किल्ल्याने पाहिल्या आहेत.

मलिक अहमदने १४८९ मध्ये निजामशाहीची स्थापना केली आणि अनेक किल्ले जिंकून घेतले. त्यांपैकीच लोहगड. अहमदनगरचा सातवा राजा दुसरा बुर्‍हाण निजाम १५६४ मध्ये या किल्ल्यावर कैदेत होता.

किल्ला आदिलशाहीत १६३० मध्ये आला. शिवाजी महाराजांनी कल्याण आणि भिवंडी परिसर १६५७ मध्ये जिंकून घेतला आणि लोहगड – विसापूर हा सर्व परिसरसुद्धा स्वराज्यात सामील झाला. किल्ला पुरंदरच्या तहात (१६६५) मोगलांच्या स्वाधीन केला गेला. पुढे, १६७० मध्ये मराठ्यांनी किल्ला परत जिंकला.

एक आयुष्य, चळवळीतील -नरेंद्र दाभोळकर

प्रतिनिधी 22/12/2009

एखाद्या व्यक्तीचं आयुष्य हाच एखाद्या चळवळीचा, संस्थेचा इतिहास बनण्याची परंपरा महाराष्ट्राला नवीन नाही.
डॉ. नरेंद्र दाभोळकर हे असेच एक नाव. अंधश्रध्दा निर्मूलन आणि दाभोळकर हे एकमेकांचे समानर्थी शब्द बनून गेलेले आहेत, म्हणूनच अंधश्रध्देबाबत कोणतीही घटना महाराष्ट्रात घडली, की 'आता कुठे आहेत तुमचे दाभोळकर?' अशी विचारणा होते. खरे तर, 'अंधश्रध्दा निर्मूलन समिती याबाबत काय करतं आहे?' असा प्रश्न लोकांना विचारायचा असतो. लोकांनी अशा प्रकारे दाभोळकरांचे नाव अंधश्रध्दा निर्मूलनाशी जोडणे, ही त्यांच्या तीन दशकांहून अधिक काळ केलेल्या कार्याची पावती नव्हे का?

दाभोळकरांचा मूळ पिंड हा अस्सल कार्यकर्त्यांचा. ते तरूण वयापासून सामाजिक कार्याकडे ओढले गेले आहेत. राष्ट्र सेवा दलात काम करत असताना त्यांच्या सत्यशोधक आणि चिंतनशील प्रवृत्तीला चालना मिळत गेली.  समाजातील विवेकाचा वाढता -हास आणि कालबाह्य रुढी-परंपरा व अंधश्रध्दा यांचा वाढता घोर यांनी त्यांना त्याच काळात अस्वस्थ केले. म्हणूनच त्यांना एम.बी.बी.एस. झाल्यावर सुस्थापित, चांगले आयुष्य जगण्याची संधी त्यांना नाकारावीशी वाटली. 1977 साली सरकारी नोकरांचा संप घडला. राजपत्रित अधिकारी असूनही दणाणून भाषण केल्याने दाभोळकरांची नोकरी गेली. त्यांनी वैद्यकीय सेवेच्या पहिल्या चार महिन्यांतच सातारा नगरपालिकेत भ्रष्टाचाराविरुध्द आंदोलन करून चौकाचौकात सभा घेतल्या. जयप्रकाश नारायण यांच्या 'कुछ बनो' या शब्दांनी जागा झालेला हा तरुण अंधश्रध्दा निर्मूलनाच्या व्यापक आणि आव्हानात्मक कार्यात गुंतत गेला.