शहीद अशोक कामटे सामाजिक संघटना नीलकंठ शिंदे 19/05/2016

सोलापूर जिल्ह्याचे भूतपूर्व पोलिस कमिशनर शहीद अशोक कामटे यांच्या कार्याची प्रेरणा व आठवण म्हणून 19 ऑक्टोबर 2009 रोजी सांगोला शहरात ‘शहीद अशोक कामटे बहुउद्देशीय सामाजिक संघटने’ची स्थापना झाली. उपेक्षित लोकांच्या अडीअडचणी सोडवणे आणि प्रशासन व सर्वसामान्य नागरिक यांच्यामधील दुवा प्रस्थापित करणे हे कार्य संघटनेने केले आहे. रेल्वेबाबत असणाऱ्या समस्या, तहसील कार्यालयाबाबत असणाऱ्या समस्या, नगरपालिकेबाबत असणाऱ्या समस्या यांसंबंधी वेळोवेळी आवाज उठवण्याचे कार्य संघटनेमार्फत होतेे. त्याचबरोबर तरुणांसाठी मार्गदर्शन शिबिरे, पाणी बचाव अभियान, सार्वजनिक पाणपोई, रेल्वे स्टेशनवरील वेळापत्रक, साथीचे रोग जनजागृती अभियान, मोफत आरोग्य तपासणी शिबिर, वर्तमानपत्र वाचनालय, बचत गट, नद्या जोड प्रकल्पासाठी मागणी, थोर महापुरुषांच्या जीवनावरील चित्रफिती दाखवणे, दुष्काळी भागातील विद्यार्थ्यांची परीक्षा फी माफ करण्याबाबत मागणी, कारगील विजय दिन, अण्णा हजारे यांच्या जनलोकपाल विधेयकास पाठिंबा व रॅली यांबरोबरच अनेक उपक्रम राबवले आहेत.

संघटनेचे संस्थापक सदस्‍य व अध्यक्ष नीलकंठ शिंदे यांनी प्रसाद खडतरे, उमेश जाधव, किरण शिंदे, महेश सुर्वे, नितीन सुरवसे, श्रीनिवास केदार, सचिन शिंदे आणि महेश जगताप अशा सहकाऱ्यांना बरोबर घेऊन संघटनेच्या कार्यास सुरुवात केली. नीलकंठ शिंदे स्थानिक माध्यमिक कन्या प्रशालेत मराठी शिकवतात. ते म्हणाले, की कामटे पुणे जिल्ह्यातील हे खरे, पण ते सोलापूर जिल्ह्यात पोलिस आयुक्त होते. त्यामुळे आम्हाला त्यांचा अभिमान वाटतो. म्हणूनच त्यांच्या नावाने संस्था सुरू केली.

भाई महेश शंकर ढोले - निरपेक्ष कार्यकर्ते कृष्णा इंगोले 25/08/2015

भाई महेश शंकर ढोले हे जुन्या पिढीतील राजकीय विचारवंत व सामाजिक कार्यकर्ते होते. ते रॉयवादी होते. त्‍यांनी शेतकरी संघटना, सर्वोदय चळवळ, सहकारी सोसायट्या, वीज ग्राहक संघटना, मराठी साहित्‍य मंडळ यांत हिरीरीने भाग घेतला. त्‍यांचा भर राजकारणात चांगली माणसे आली पाहिजे आणि धर्मनिरपेक्ष समाजव्‍यवस्था उभी राहिली पाहिजे, यावर होता. त्‍यांनी समाजातील विषमतेवर मात करण्‍यासाठी शैक्षणिक संस्था उभारणीबरोबर शेतीमध्‍येही विविध प्रयोग केले.

सांगोला तालुका ग्रंथालय गुलाबराव पाटील 04/08/2015

'सांगोला तालुका ग्रंथालय संघा'चे लहान रोपटे ग्रंथमित्र गुलाबराव पाटील यांनी 19 ऑक्टोबर 2003 रोजी लावले. तालुका ग्रंथालय संघाची चळवळ गेले पूर्ण तप सरस ठरली आहे. तालुक्यात एक्याऐंशी ग्रंथालये सक्षमपणे कार्यरत आहेत. 'अ' वर्गाची दोन, 'ब' वर्गाची तेवीस, 'क' वर्गाची एकेचाळीस व 'ड' वर्गाची पंधरा ग्रंथालये अशी त्यांची वर्गवारी होते. त्यामध्ये 'नगरवाचन मंदिर, सांगोला' हे शतकोत्तर ग्रंथालय आहे. कोळे, जवळा, बलवंडी, नाझरा व किडेबिसरी येथील ग्रंथालये यांनी रौप्यमहोत्सव साजरे केले आहेत. त्या ग्रंथालयांमध्ये प्राथमिक शिक्षक, डॉक्टर, पत्रकार व इतर क्षेत्रांतील नामवंत मंडळी एकमताने कार्यरत आहेत. आलेगाव येथील स्वामी विद्यानंद सार्वजनिक वाचनालयाची स्थापना 1993 मध्ये झाली. तेव्हापासून तालुक्यातील ग्रंथालय चळवळीने गती घेतली. तोपर्यंत पूर्ण तालुक्यात सहा ग्रंथालये होते. परंतु त्या ग्रंथालयाची प्रेरणा घेऊन तालुक्यातील इतर गावांतही ग्रंथालये सुरू झाली. ग्रंथालयांच्या माध्यमातून गावातील लोकांना मोफत वृत्तपत्रे, नियतकालिके व ग्रंथ वाचण्यास मिळू लागले.

सरदार शामराव लिगाडे - बहुजनांचे उद्गाते कृष्णा इंगोले 25/07/2015

सरदार शामराव लिगाडे यांनी शाहु महाराजांच्या नेतृत्वाखाली सत्यशोधक चळवळीचा विचार लोकमानसात पोचवून त्यांना संघटित व जागृत करण्याचे कार्य सांगोला, पंढरपूर, मंगळवेढा परिसरात केले.

माँटेग्यू चेम्सफर्ड सुधारणेमुळे (1919) स्वातंत्र्याचे वेध लागले. शामराव लिगाडे यांनी स्वातंत्र्याची पेशवाई होऊ नये म्हणून सत्यशोधकी चळवळीत कार्य करून शेतकरी, कामगार व पददलित यांच्या ठायी स्वाभिमान जागृत केला. उच्चवर्णियांच्या अन्यायाविरुद्ध लढा उभा केला. त्यांच्या या लढ्याचे वर्णन ‘केसरी’ने असे केले आहे - 'कोल्हापूर परवडले पण सोलापूर नको'!

शामराव पांडुरंग लिगाडे यांचा जन्म सांगोले तालुक्यातील अकोले या गावी 1880 च्या सुमारास झाला. त्यांचे शिक्षण मराठी चौथीपर्यंत झाले होते. त्यांचे घराणे पेशवेकाळापासून सैन्य बाळगणारे लढाऊ घराणे म्हणून प्रसिद्ध होते. म्हणून शामरावांना ‘सरदार’ म्हणत. त्यांच्या पाच-सात गावांत इनामी जमिनी होत्या. कुळकायदा झाल्यानंतर त्या लोकांच्याकडे गेल्या.

शामराव लिगाडे यांचे व्यक्तिमत्व रुबाबदार होते. काळासावळा रंग, उत्तम शरीरयष्टी, कडक सरदारी पोशाख आणि झुपकेदार मिशा असे त्यांचे व्यक्तिमत्व होते. ते सरंजामी संस्कारांत वाढल्याने तसेच वागत. लोक माणसांवर त्यांचा मोठा दरारा होता. ते गोरगरिबांच्या अडचणीला धावून जात. त्यांना घोडे पाळण्याचा आणि शिकारीचा छंद होता. ते अचूक गोळीबार करत. शिकारीच्या छंदामुळे छत्रपती शाहुमहाराज यांच्याशी व सत्यशोधक चळवळीशी संबंध आला असावा. त्यातून प्रेरणा घेऊन त्यांनी सोलापूर जिल्ह्यात कार्य केले.

डॉ. व्यंकटेश केळकर - धन्वंतरी कर्मयोगी डॉ. संजीवनी केळकर 14/07/2015

सांगोला तालुक्यामध्ये रुग्णसेवेचा श्रीगणेशा

डॉ. व्यंकटेश शिवराम तथा दादा केळकर यांचे देवळामध्ये चालणारी कीर्तने, प्रवचने ऐकण्याच्या आवडीतून व्यक्तिमत्व घडत गेले. ते डॉक्टर झाल्यानंतर त्यांनी नर्स मिडवाईफ असलेल्या सौ. चंपुतार्इंशी विवाह केला. नंतर, 1936 ते 1940 या काळात त्यांनी एदलाबाद (मुक्ताईनगर) व सोलापूर सिव्हिल हॉस्पिटल येथे वैद्यकीय अधिकारी म्हणून कार्यभार निभावला. स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांच्या विचारांनी त्यांच्या मनात राष्ट्रप्रेमाचे स्फुल्लिंग प्रज्वलित झाले. दुसऱ्या महायुद्धास 1939 मध्ये सुरुवात झाली. ते 'सैन्यात भरती व्हा' हा सावरकरांचा आदेश मानून सैन्यात दाखल झाले. ते 'टायरिया' या युद्धनौकेवर वैद्यकीय अधिकारी म्हणून 1941 मध्ये रुजू झाले. त्यांनी ती सेवा 1945 पर्यंत केली. त्या काळात, त्यांनी जवळ जवळ अर्धे जग समुद्रप्रवासातून पाहिले. त्यांनी युद्धकालीन परिस्थिती, जगण्याची अनिश्चितता, मरणसदृश प्रसंगांना सामोरे जात अनेक रोगांवर, आजारांवर, जखमांवर अपुऱ्या वैद्यकीय साधनांनिशी उपचार करून मृत्यूच्या दारातील अनेक रुग्णांना जीवदान दिले. त्यांनी एकीकडे वाचन करून विविध देशांचा इतिहास, राजकीय तत्त्वज्ञान, इंग्लिश साहित्य इत्यादी अद्ययावत ज्ञान मिळवले. तसेच, कायद्याचा समग्र अभ्यास केला.

माता बालक उत्कर्ष प्रतिष्ठान

अज्ञात 22/06/2015

मन, मनगट, मेंदू - तीन मकारांचा 'उत्कर्ष'!

'माता बालक उत्कर्ष प्रतिष्ठान' म्हणजे सोलापूर जिल्ह्यातील सातत्याने दुष्काळी असणा-या सांगोला तालुक्यात महिलांनी उभी केलेली समाज परिवर्तनाची चळवळ. या महिलांजवळ आहे अंत:प्रेरणा, तळमळ आणि जिद्द. शिक्षण, आरोग्य, अन्याय-अत्याचाराविरुद्ध संघर्ष, आर्थिक स्वावलंबन आणि पर्यावरण साक्षरता या पंचसूत्रीच्या साहाय्याने ग्रामीण समाजाच्या विकासासाठी संस्थेचे कार्य 1979 पासून सुरू आहे.

डॉ. कृष्णा इंगोले - माणदेशाच्‍या साहित्यिक जडणघडणीचे शिल्‍पकार अनुराधा काळे 27/05/2015

सोलापूर जिल्ह्याचे सांगोला तालुक्याचे मुख्यालय असलेल्या सांगोला शहरातील ‘सांगोला महाविद्यालय’ हे नावाजलेले महाविद्यालय. तेथून अनेक विद्यार्थी शिकून गेले आणि नावारूपास आले. त्यांच्या त्या यशात सिंहाचा वाटा आहे. डॉ. कृष्णा इंगोले यांचा. ते विद्यार्थीप्रिय प्राध्यापक, कुशल प्रशासक व प्रसिद्ध साहित्यिक आहेत. ते सांगोला महाविद्यालयाच्या प्राचार्यपदाची धुरा सांभाळत आहेत.

डॉ. कृष्णा इंगोले यांचे ऋजू व विनम्र व्यक्तिमत्त्व पहिल्या भेटीतच प्रत्ययास येते. त्यांची वृत्ती सहकार्य करण्याची आहे; एवढेच नव्हे, तर समोरच्या व्यक्तीचे काम पूर्णत्वास नेण्याची त्यांना असलेली आस समोरच्याला आश्वस्त करते. ते त्यांच्या खांद्यावर दुस-याचे काम लीलया घेतात. त्यातून त्यांना साहित्य व संस्कृतीविषयी असलेली आस्था व माणूस म्हणून असलेले त्यांचे मोठेपण सतत जाणवत राहते.

इंगोलेसर जरी प्राचार्यपदी असले तरी ते वर्गात व्याख्यान देण्याचे काम अजूनही करतात. ते त्यात मनापासून रमतात. तो त्यांचा पिंड आहे.

ते ज्या ग्रामीण परिसरात वाढले, घडले, संस्कारित झाले, त्या परिसराशी ते कृतज्ञ राहिले आहेत. त्या ग्रामीण विद्यार्थ्यांना त्यांनी तळमळीने ज्ञानदान केलेले आहे. शिक्षण हा त्यांचा पेशा नसून ते त्यांचे जिवितकार्य आहे असे म्हणणे यथोचित होईल. त्यांनी सांगोला तालुक्याच्या साहित्यिक व सांस्कृतिक जडणघडणीत मोलाचे योगदान दिले आहे.

होलार समाजाचे वाजप लक्ष्मण साठे 20/03/2015

सोलापूर जिल्ह्याच्या सांगोला तालुक्यातील सदुसष्ट गावांत होलार समाजाची सत्तावीस हजारांच्या आसपास लोकसंख्या आहे. वाद्ये वाजवणे हा होलार समाजाचा पारंपरिक व्यवसाय. वाद्य याला समानार्थी बोलीभाषेतील शब्द वाजप असा आहे. अलगूज, सनई, सूर, सुंद्री आणि डफ ही त्यांची पारंपरिक वाद्ये तर झांज, ताशा, ढोल बॅण्ड, बँजो हे वाजपाचे आधुनिक साहित्य होय. सनई, सूर वाजवणाऱ्या पार्ट्या तालुक्यात तीसपेक्षा अधिक आहेत.

अलगूज म्हणजे पावा, मुरली अथवा बासरी. होलार समाजातील काही कलाकार चाळीस वर्षांपूर्वी बासरीवादन करत होते. बासरीचे मंजुळ ध्वनी वातावरणात चैतन्य पसरवतात; त्यातून गंभीर स्वरही काढले जातात. बासरीवादन कलेस म्हणावी तेवढी मागणी नसल्यामुळे ते वादन काळाच्या ओघात मागे पडले. तालुक्यात अलगूजवादन तर फारच दुर्मीळ दिसून येते.

सांगोल्याचा गुरांचा आणि कातडीचा आठवडा बाजार सदाशिव बनकर 17/03/2015

सोलापूर जिल्ह्यातील सांगोला तालुक्‍याचे वैशिष्ट्य म्हणजे तेथील आठवडा गुरांचा बाजारा. त्‍या बाजारात खिल्लार बैल, विविध जातींच्‍या गाई आणि म्‍हशी विकण्‍यासाठी आणल्‍या जातात. त्याचबरोबर तेथे शेळी-मेंढी बाजारही भरतो. त्‍यास पुरक म्‍हणून शेळी आणि मेंढी यांच्‍या कातडीचा बाजार चालतो. सांगोल्‍याच्‍या बाजारात दर आठवड्याला लाखो-कोट्यावधी रुपयांची उलाढाल होत असते.

सांगोल्‍याचा गुरांचा बाजार दर रविवारी भरतो. तो बाजार पिढ्यानपिढ्या सुरू असल्‍याचे लोकांकडून सांगितले जाते. सांगोल्‍यातील 'कृषी उत्‍पन्‍न समिती'च्‍या मोठ्या मैदानातवर हा बाजार भरतो. त्‍याकरता राज्याच्या अनेक भागांतून आणि राज्‍याबाहेरूनही त्या बाजारात खरेदीदार, विक्रीदार आणि दलाल येतात. तो बाजार शनिवारी दुपारपासूनच गजबजण्‍यास सुरूवात होते. विविध ठिकाणचे गुरांचे मालक स्‍वतः किंवा एखाद्या विश्‍वासू माणसाकरवी गुरे बाजाराच्‍या मैदानावर आणून ठेवतात. त्‍यांचा दुस-या दिवशी, अर्थात रविवारी दुपारपर्यंत तेथे तळ असतो. रात्रीपर्यंत ते मैदान जनावरांनी फुलून जाते. सांगोला परिसरात धनगरांचे प्रमाण मोठे आहे. ते शेतीला पूरक म्हंणून शेळी आणि मेंढी पालनाचा व्यवसाय करतात. त्या अनुषंगाने त्‍या बाजारात शेळ्या आणि मेंढ्या विकण्‍यासाठी आणल्‍या जातात. शेळ्या आणि मेंढ्या सांगोला परिसरातूनच आणल्‍या जात असल्‍याने त्‍या रविवारी पहाटे मैदानावर दाखल होतात. मैदानावर जमलेल्‍या बैलांचा, गाईंचा, म्‍हशींचा, शेळ्या-मेंढ्यांचा आणि त्‍यांच्‍या कातडीचा असे वेगवेगळे बाजार एकाच ठिकाणी भरतात. ज्‍यांना ग्राहक मिळते ते काही जनावरांची विक्री शनिवारीच करतात. मात्र विक्रीचा खरा दिवस हा रविवारचा!

नाझरे – संतांचं गाव राम कासार 25/06/2014

नाझरे गावाला इतिहास आणि भूगोल हे दोन्ही लाभले आहेत. ती संतमहात्म्यांची भूमी, तशीच संगमाची. नाझरे म्हटले की संतकवी श्रीधरस्वामींचे नाव पुढे येते. जुने लोक ‘श्रीधरस्वामींचं नाझरं’ असेच म्हणतात. गावाला वळसा घालून वाहणारी माणनदी. तिला वरच्या अंगाला गोंदिरा ओढा मिळतो आणि खालच्या अंगाला बोलवण नदी. अशा दोन दोन संगमांवर विराजमान झालेले गाव - नाझरे! ते सोलापूर जिल्ह्याच्या सांगोले तालुक्याच्या काठावर आहे. गावाची हद्द संपते तेथे ग.दि.माडगुळकरांच्या गावाची सीमा सुरू होते. मात्र ते आहे सांगली जिल्ह्यात. नाझरे गावापासून खाली पंधरा–सोळा कोसांवर विठ्ठलाची पंढरी तर बाराएक कोसांवर दामाजीपंतांचे मंगळवेढे.