कवी ग्रेस सध्या पुण्याच्या ‘दीनानाथ हॉस्पिटल’मध्ये मृत्युक्षय्येवर आहेत.त्यांना कॅन्सर झाला आहे. गेल्या दोन महिन्यात त्यांच्या एका पुस्तकाचे प्रकाशन ‘दीनानाथ’मध्ये झाले आणि दुसर्‍या समारंभात ग्रेस यांनी दिल्लीला साहित्य अॅकॅडमीचा पुरस्कार स्वीकारला.यातील एक प्रसंग ह्रद्य व दुसरा अत्यंत निरस. या दोन्ही घटनांनिमित्ताने....

-    भावना प्रधान

     संस्‍कृत भाषा हा मराठी भाषेचा स्रोत. संस्‍कृतमधील अनेक शब्‍द इंग्रजी भाषेत आढळतात. मराठी आणि इंग्रजीप्रमाणे जगभरातील रोमा, अफगाण, अरबी अशा अनेक भाषांवर संस्‍कृतचा प्रभाव आढळतो. याबद्दल भावना प्रधान यांनी अनेक उदाहरणे दिली आहेत. त्‍याचबरोबर जगातील विविध प्रांतात संस्‍कृत भाषेचे विविध स्‍वरूपातील अस्तित्‍वही त्‍यांनी सोदाहरण दाखवून दिले आहे.

–   ज्योती शेट्ये

    निष्णात सुघटन शल्यचिकित्सक व ज्ञानेश्वरीचे गाढे अभ्यासक असे एका वाक्यात डॉ. रविन थत्ते ह्यांच्याबद्दल सांगता येईल. त्यांचे नवे venture आहे प्‍लास्टिक सर्जरीवरील ब्लॉग!  थत्ते ह्यांनी आधुनिक माध्यम निवडून प्‍लास्टिक सर्जरीसारखा क्लिष्ट विषय सुलभ करण्याचे प्रयत्न सुरू केले आहेत. यावर आतापर्यंत एकवीस प्रकरणे प्रसिद्ध करण्‍यात आली आहेत. या क्षेत्रातील समग्र ज्ञान सूत्रबद्धरीतीने व पद्धतशीरपणे, सचित्र ह्या ब्लॉगवर एकत्रित होत असून हा खजिना विनामूल्य उपलब्ध आहे!

    मार्गशीर्षाचा महिना मध्यावर आला म्हणजे मन्याड खो-याच्या टापूत माळेगावच्या जत्रेची लगबग सुरू होते. जत्रेचा आरंभ मार्गशीर्षाच्या अवसेला मल्हारी म्हाळसाकांत खंडेरायाच्या देवसवारीनं होतो. 'यळकोट यळकोट, जय मल्हार' च्या जयघोषानं आसमंत गर्जू लागतो. आभाळाच्या निळाईवर खंडोबाच्या देवसवारीवर उधळलेलं खोबरं अन् बेलभंडार भारी वाटतो. मल्हारी देवाच्या वाटेवर भक्तगण आपल्या देहाच्या पायघड्या अंथरतात. त्यापुढे अंगात आलेले पाच-पन्नास वारूं घुमत असतात. हलगीवर पडणा-या टिप-यांच्या कडाडणा-या आवाजाने वारू बेभान होऊन झुलत असतात. बाजारहाटापासून समाजाकारणापर्यंत आणि लोककलावंतांपासून दरवेशांपर्यंत सार्‍यांचीच हजेरी असणारी ही जत्रा ख-या अर्थाने लोकजत्रा असते.

    मंगेश पाडगांवकर यांचे ‘शोध कवितेचा’ नावाचे पुस्तक पॉप्युलर प्रकाशनातर्फे अलिकडेच प्रसिद्ध झाले आहे. अस्मिता मोहिते व संगीता बापट यांनी त्याचे संपादन केले आहे. त्या पुस्तकातील तीन वेगवेगळी उद्धृते पुढे दिली आहेत. त्यामधून भाषा किती काळजीपूर्वक वापरावी लागते हे कळून येईल; त्याचबरोबर भाषेचे सामर्थ्यंही ध्यानात येईल.

-    छाया दातार

     चार लेखकांनी आपापली नस पकडून लिहीलेली चार स्‍वगते चार रंगकर्मी सादर करतात. या सादरीकरणांतून एकच सूत्र पुढे येत राहते. भ्रष्टाचार-सर्वदूर बोकाळलेला आणि स्वत्वाला तिलांजली देणारा. ही स्वगते आहेत ‘घातपात नगरा’तील, ‘जे आपला स्वसन्मान हरवून आहेत – तोंड दाबून बुक्के  खाणार्‍यांची.. हाताची घडी तोंडावर बोटे ठेवणार्‍यांची... खाटकाकडे निघालेल्या कळ्यांची... आंधळ्या डोळ्यांतून वाहणारी...रक्ताचा रंग नासवणारी!  भगवंताला पिंजर्‍यात उभे करणारी… भामट्यांची करणी काळी. तुमची, आमची नेहमीची रडगाणी’!

-        सुधीर देवरे

     सुधीर देवरे यांच्‍या अहिराणीसंबंधीच्‍या भाषणातील काही मुद्दे अनिलकुमार भाटे यांना पटले नाहीत. हे मुद्दे खोडून काढणारे एक टिपण त्‍यांनी लिहीले. त्‍यानंतर भाटे यांच्‍या आक्षेपांचे निरसन करण्‍याच्‍या हेतूने सुधीर देवरे यांनी अहिराणी भाषेसंबंधी आणखी एक लेख लिहीला. अहिराणी भाषेच्‍या मुद्द्यावर देवरे आणि भाटे यांमध्‍ये आता वादचर्चा रंगू लागली आहे.

-      ऋचा गोडबोले

     गर्द गंभीर खर्ज किंवा पातळ गोलाईदार आवाज अशा पद्धतीच्या संगीत समीक्षेतील संज्ञा कधीकधी वाचनात येतात. आपण वर्णनं अशी, पारिभाषिक संज्ञा वापरून जरी केली नसली आणि त्यांचा नक्की अर्थ आणे-पैंच्या हिशेबात मांडता आला नाही, तरी आपल्याला साधारण काय म्हणायचं आहे, हे सर्वांना चटकन समजतं.